‘Jij mist geen doelen, je mist veiligheid’

Online kom ik het zo nu en dan tegen: ChatGPT kan tegenwoordig prima als therapeut fungeren. Nou, daar werd ik dus nieuwsgierig naar. Want als er íets is waar mijn hoofd goed in is, dan is het wel analyseren, reflecteren en eindeloos blijven zoeken naar hoe het beter kan. Dus wat doe je dan? Ik gooide mijn laatste vijf persoonlijke blogs in het systeem en dacht: vertel jij mij maar eens hoe het zit. Wat kan ik naast mijn gezin en werk nog doen om meer zingeving te ervaren, waar kan ik nog groeien, moet ik me meer richten op sport, voeding, mentale gezondheid, de meest gezonde versie van mezelf worden? Ben ik gewoon op zoek naar een hobby? Hoe kan ik gewoon zíjn zonder onrustig te worden? Kortom, ik zat alweer heerlijk in die vertrouwde stand van optimaliseren, verbeteren en nog nét iets meer uit mezelf halen. Ik dacht: nu komt het. ChatGPT gaat me vertellen welk doel ik mezelf kan stellen om aankomend jaar mee aan de slag te gaan.

‘Jij mist geen doelen, je mist veiligheid’

Maar toen kwam daar het antwoord: ‘Jij mist geen doelen, je mist veiligheid.’ En daar zat ik dan. Want veiligheid is voor mij niet zomaar een woord; het is een van mijn kernwaarden. Dat wist ChatGPT nog niet, dus dat het antwoord juist daarmee raakte, voelde bijzonder. Al die tijd had ik veiligheid gezocht bij anderen: dat ik gezien en gehoord werd, dat ik me gewaardeerd voelde bij mijn man, mijn kinderen, op het werk, in vriendschappen. Ik probeerde het overal te vinden, behalve in mezelf. Ik vertrouwde mezelf niet om keuzes te maken en er was zelfs een moment waarop ik hardop zei: ‘Ik weet niet waar ik naartoe moet! Help me dan gewoon. Als ik geen keuze kan maken, doe jij het dan voor me. Als ik mezelf niet kan helpen, doen jullie het dan!’ Ik realiseer me nu dat ik de externe zekerheid zocht omdat mijn eigen innerlijke veiligheid volledig was verdwenen. Ik vertrouw mezelf gewoon niet.

Vertrouwen

Veiligheid als waarde betekent voor mij dat er een gevoel van vertrouwen en bescherming is, zowel van buitenaf als in mezelf. Het gaat niet alleen om een omgeving waarin ik me fysiek en emotioneel beschermd voel, maar vooral om de innerlijke veiligheid die ik voor mezelf kan creëren: het vermogen om mezelf te accepteren, mezelf niet af te wijzen of te veroordelen en mezelf ruimte te geven om te groeien en te ontdekken. Die innerlijke zekerheid vormt de basis waarop alles rust; wanneer ik die voel, durf ik open te staan, verbinding te maken, keuzes te maken zonder constante angst of twijfel. Het is een fundament dat veerkracht, zelfvertrouwen en echte vrijheid mogelijk maakt. En precies dat is al een tijdje weg.

Het schuurt al langer, maar vooral de afgelopen twee jaar is er iets geknakt. Ik besef dat ik al jaren leef in een constante staat van ‘aan staan’, waarin mijn hoofd geen pauze kent, alsof elk moment ergens toe moet leiden en elke dag een tussenstation is naar een betere versie van mezelf. Zelfs rust krijgt bij mij een doel, elke dag wordt een prestatiemoment en voor ik het weet zit ik alweer bij morgen, bij wat anders kan, beter kan, slimmer kan. Terwijl mijn lijf ondertussen iets totaal anders probeert te doen: vertragen, afremmen, een soort tegenbeweging maken die zegt: ho even, dit tempo hou ik niet bij. Alleen voelt dat voor mij niet als iets natuurlijks of rustgevends, maar eerder als ongemakkelijk. Alsof stilzitten gelijkstaat aan falen of alsof ik iets laat liggen wat ik eigenlijk had moeten oppakken. Dan komt bij mij mijn perfectionisme bovendrijven, als een soort houvast. Want daar ben ik een goed in en daar haal ik mijn vertrouwen uit.

Perfectionisme

En dat zit hem in de kleinste dingen: een sudoku waar ik ontspanning uit probeer te halen en waarin ik een fout maak, wordt direct eruit gescheurd en weggegooid. Als ik ga kleuren net als de rest op Instagram, voelt het als mislukt als ik buiten de lijntjes kleur of de verkeerde kleur pak. Dan ben ik gefrustreerd en stop ik. Dat kost me zelfs zoveel energie, dat ik gewoon maar niet meer begin aan het kleuren of puzzelen omdat ik het mezelf zo moeilijk maak. Als ik iets moet schrijven en het is niet netjes in een boekje, dan schrijf ik het over in een nieuw notitieboek. Dat kan ik gerust tien keer doen tot het aan mijn eisen voldoet. Ik lees boeken om mijn leesdoel te behalen, in plaats van gewoon rustig zitten en kijken waar de teller op eindigt. Als ik een boek na 20 pagina’s stom vind, moet ik toch doorlezen omdat ik die pagina’s dan zonde van mijn tijd vind, dat het nergens toe heeft geleid. Een tijdschrift lezen? Liever een boek, want dat telt weer mee voor mijn leesdoel. Een rondje wandelen? Stoppen op 4 kilometer is natuurlijk een must als er 3.8 op de teller staat. Zelfs rust moet bij mij slagen. Zelfs mijn ontspanning moet ergens aan voldoen. En hoe langer ik daarover nadenk, hoe absurder het eigenlijk klinkt. Waar de hel ben ik mee bezig?

Afgelopen periode

De afgelopen periode, en vooral mijn ziekenhuistraject, heeft dat alleen maar uitvergroot. Of nou ja, dat was het startsein van deze geknakte versie van mezelf. De eerste prik ging erin en het was meteen bingo. Het gevoel van afhankelijk zijn, geen regie hebben, je niet gehoord en gezien voelen, continu alert moeten zijn op afspraken, spannende uitslagen, telefoontjes of juist uitblijvende belletjes, terwijl je tegelijkertijd verantwoordelijk bent voor je eigen lichaam maar er niet volledig op kunt vertrouwen, dat doet iets met je systeem. Mijn veiligheid was weg. Ik voelde me in het ziekenhuis niet veilig, maar in mijn eigen hoofd en lijf ook niet. Het zorgt ervoor dat ik ergens anders grip ga zoeken, dat ik ga doen wat ik ken: bewegen, niet eten, denken, plannen, vooruitkijken, doelen stellen, perfectionistisch zijn en hoge eisen stellen. Want ergens zit nog steeds dat idee dat als ik maar genoeg doe en het goed aanpak, dat dat gevoel van controle vanzelf weer terugkomt. En controle voelt veilig. Maar als je dan geen doelen en plannen in het vooruitzicht hebt, dan ga je dus vastlopen.

Ruimte

Vorige week was er een moment waarop voor mij extra bevestigd werd hoe hoog ik veiligheid in het vaandel heb staan. Ik had een afspraak in het ziekenhuis waar ik al twee weken tegenop zag met alles erop en eraan: spanning in mijn lijf, een hoofd vol scenario’s, barstende koppijn, verloren eetlust, krampachtige sportsessies, dat bekende gevoel dat je jezelf alvast voorbereidt op teleurstelling. Maar tijdens dat gesprek gebeurde er iets wat ik bijna vergeten was dat kon: een andere longarts heeft mijn dossier overgenomen en ik voelde me gezien. Echt gezien. Gehoord. Er werden fouten erkend, excuses gemaakt, opties besproken, er werd opengestaan voor mijn mening en voorstel. De arts heeft een bak ervaring in precies waar ik mee te maken heb. Hij dacht mee, was duidelijk, luisterde en stond open voor andere ideeën dan wat er binnen hun hokjes past. En voor het eerst in twee jaar liep ik naar buiten met het gevoel dat ik niet alleen maar aan het overleven was binnen dat systeem, maar dat er ook ruimte was voor mij. Ik voelde veiligheid. Vertrouwen.

Lichter

En het gekke was, de dag erna voelde alles een beetje lichter. Niet spectaculair anders, niet perfect, maar gewoon… rustiger. In mijn hoofd én mijn lijf. Sporten ging sinds lange tijd opeens rustig zonder dat ik frustratie voelde, eten voelde minder als een strijd, zelfs mijn nacht was ietsje beter. En ergens besefte ik dat dat niet kwam doordat ik ineens iets beter had gedaan, maar doordat er even een stukje veiligheid was geweest waar mijn lichaam op kon reageren. Alsof mijn systeem daar al die tijd al op zat te wachten. Misschien is dat wel de hele crux en zit voor mij dáár de zingeving. Ik denk dat ik steeds iets moet toevoegen, iets moet verbeteren, een nieuw doel nodig heb om me beter te voelen, terwijl het eigenlijk veel fundamenteler is dan dat. Het gaat niet om nóg meer doen, maar om iets heel anders: durven zakken in dat gevoel van veiligheid, hoe klein ook, en mezelf toestaan om er gewoon te zijn zonder dat het ergens naartoe hoeft. De veiligheid weer vinden in mezelf, durven vertrouwen op mijn eigen keuzes.

Zoals iemand zo mooi zei: ‘er staan mensen naast je en zij helpen en luisteren met liefde, maar er is maar één iemand die het echte werk kan doen.’ Ik hoef alleen maar weer de veiligheid in mezelf op te zoeken en mezelf durven te vertrouwen, óók als dat betekent dat ik voor de tiende keer moet opstaan, nadat ik negen keer gevallen ben. Ik ben de enige die mezelf kan oprapen, hoe graag ik ook wil dat anderen me omhoog tillen omdat ik steeds denk dat ik het niet kan. Ik leg te veel en te vaak de veiligheid en het vertrouwen bij anderen neer, in de hoop dat zij alles voor me fixen. Maar dat blijkt niet de oplossing te zijn. De tweede sportsessie een dag daarna ging ook weer goed. Ergens was er rust en vrede met de lichte gewichten. Gewoon lekker sporten, muziekje op en 70 procent van mijn kunnen geven voelde acceptabel.

Nieuwe wegen

En nee, ik ga nu niet doen alsof er geen strijd is. Ik heb een stemmetje – of zeg maar gerust een schreeuwlelijk in mijn hoofd – dat hier meteen een mening over heeft, dat blijft gewoon doorgaan. Maar misschien hoeft dat ook niet meteen opgelost te worden. Misschien zit de verandering en de veiligheid er niet in dat alles stilvalt, maar in het feit dat ik niet overal meer op in hoef te gaan, dat ik niet alles hoef te verbeteren, dat ik niet elke dag hoef te zien als iets wat beter moet. Dat rust niet perfect hoeft te zijn, dat genoeg niet iets is wat ik moet bereiken, maar iets wat er misschien al is als ik mezelf dat een beetje toesta. Juist die andere weg bewandelen als je hoofd zegt dat je dat niet moet doen. Want op een gegeven moment zal het toch ergens rustiger worden en worden zelfs de nieuwe wegen weer zo goed als vertrouwd. Hoop ik. Daar hou ik me aan vast.

Misschien zit zingeving dus helemaal niet in iets nieuws zoeken, maar in iets vinden wat ik lang geleden ben kwijtgeraakt. Ik hoopte een nieuw doel te krijgen. Iets met fotografie, een mentale en fysieke uitdaging, met hoe ik de beste versie van mezelf kan worden. Maar ChatGPT kwam opeens met de spijker op zijn kop: jij mist geen doelen, je mist veiligheid. En misschien is dat precies wat ik nodig had om te begrijpen waar ik écht mee bezig ben geweest en waar ik nu – toch een beetje als een klein doel- werkelijk rust in kan vinden. Bedankt ChatGPT. Misschien ben je zo slecht nog niet.