Vroeger werd me altijd verteld dat ik in het donker het beste langs huizen kon lopen waar nog licht brandde. Mocht iemand me achtervolgen, dan kon ik daar tenminste aanbellen. Ook moest ik mijn sleutels alvast in mijn hand houden, voor het geval dat. Ik kan me eigenlijk niet herinneren dat ik die adviezen ooit vreemd heb gevonden. Het hoorde er gewoon bij. Net zoals dat ik moest laten weten wanneer ik ergens veilig was aangekomen.
Alarm aan de sleutelbos
Inmiddels ben ik volwassen, heb ik zelf twee kinderen en doe ik eigenlijk nog steeds precies hetzelfde. Als ik na een concert alleen naar huis loop, vermijd ik donkere en afgelegen plekken, kies ik bewust een route waar nog wat leven op straat is en kijk ik regelmatig achterom. Soms merk ik dat ik steeds sneller ga lopen, zeker als ik niemand tegenkom. Aan mijn sleutelbos hangt tegenwoordig zelfs een persoonlijk alarm. Als ik daar hard aan trek, gaat er een oorverdovend geluid af. Ik heb het gelukkig nog nooit hoeven gebruiken, maar ik vind het een prettig idee dat ik het bij me heb. En dan is er nog die ene vraag die volgens mij iedere vrouw wel kent: ‘App je even als je veilig thuis bent?’ Ik krijg hem nog altijd te horen en stel hem zelf net zo goed. Als ik met vriendinnen naar een concert ben geweest en we daarna ieder onze eigen kant op gaan, willen we weten of iedereen goed is thuisgekomen. Het is zo vanzelfsprekend dat niemand er nog bij stilstaat. Toch is het eigenlijk best bijzonder dat we ons blijkbaar pas helemaal gerust voelen wanneer er een berichtje binnenkomt.
Vrouwonveiligheid
Het onderwerp houdt me de laatste tijd steeds meer bezig. Er gaat bijna geen week voorbij zonder dat er in het nieuws aandacht is voor geweld tegen vrouwen, femicide of de veiligheid van vrouwen op straat. Afgelopen donderdag interviewde ik voor mijn werk een jonge filmmaker die een film heeft gemaakt over partnergeweld en femicide. We spraken uitgebreid over de psychologische kant van ongezonde relaties en hoe moeilijk het kan zijn om de eerste signalen te herkennen. Dat gesprek was voor mij aanleiding om ook eens stil te staan bij mijn eigen gevoel van veiligheid. Bij alle voorzorgsmaatregelen die ik al mijn hele leven neem en die voor mij zo vanzelfsprekend zijn geworden dat ik er eigenlijk nauwelijks nog over nadenk.
Volgens cijfers van het CBS voelt 60 procent van de jonge vrouwen zich weleens onveilig. Van de vrouwen tussen de 15 en 25 jaar loopt of rijdt 45 procent weleens om om plekken te vermijden die ze onveilig vinden. Ik schrik van die cijfers, maar tegelijkertijd verbaast het me niet. Ik doe het zelf immers ook en ik ben allang geen 25 meer. En als ik met andere vrouwen praat, blijkt dat zij vaak precies dezelfde gewoontes hebben. Je kijkt achterom, houdt je telefoon bij de hand en bedenkt van tevoren hoe je ergens het prettigst kunt komen. Het zijn allemaal kleine aanpassingen die er in de loop der jaren ongemerkt zijn ingeslopen.
Twee zoons
Ergens voelt het voor mij veiliger dat ik twee jongens heb. Dat klinkt misschien gek, maar ik denk er weleens over na wanneer mijn oudste ’s avonds op de fiets stapt om naar basketbaltraining te gaan. Hij fietst inmiddels regelmatig alleen in het donker en daar maak ik me over het algemeen niet zoveel zorgen over. In ieder geval niet qua manonveiligheid, laten we het zo zeggen. Ik ben altijd een klein beetje bang dat er iets bij een rotonde of een ander kruispunt gebeurt en check dan ook regelmatig zijn locatie om te zien of hij ergens heelhuids is aangekomen.
Toen hij laatst wat verder moest fietsen, naar een wijk die hij niet kende en waar ik zelf geen prettig gevoel bij heb, heb ik hem wel gebracht. Natuurlijk wil ik ook dat mijn jongens veilig thuiskomen en kan hen net zo goed iets overkomen. Maar ik merk dat ik bij hen toch minder snel denk aan de gevaren waar ik als vrouw mijn hele leven al rekening mee houd. Misschien is dat ook een vorm van schijnveiligheid.
Verantwoordelijkheid
Tegelijkertijd brengt het opvoeden van twee jongens voor mijn gevoel een andere verantwoordelijkheid met zich mee. We vertellen meisjes al van jongs af aan dat ze niet alleen moeten fietsen, goed op hun drankje moeten letten en voorzichtig moeten zijn met onbekenden. Maar hoe vaak vertellen we jongens eigenlijk wat hun rol is in de veiligheid van vrouwen? Hoe vaak hebben we het over grenzen, over respect, over het accepteren van een afwijzing of over gedrag dat voor de één misschien onschuldig lijkt, maar voor een ander heel intimiderend kan zijn? Want als we willen dat vrouwen zich veiliger gaan voelen, kunnen we niet blijven verwachten dat zij zich voortdurend aanpassen. Dat begint wat mij betreft ook gewoon thuis, met de gesprekken die we met onze jongens voeren. En ik vind dat als moeder van twee jongens best een grote verantwoordelijkheid. Niet omdat ik ervan uitga dat mijn kinderen ooit over grenzen zullen gaan, maar omdat ik ook niet wil denken dat zoiets vanzelfsprekend goedkomt. Ik wil dat ze begrijpen waarom een meisje misschien een andere route naar huis kiest, waarom iemand zich ongemakkelijk kan voelen wanneer ze wordt nagefloten en waarom het belangrijk is om daar niet lacherig over te doen.
Praten
Ondertussen zal ik zelf voorlopig nog wel mijn alarm aan mijn sleutelbos houden. Ik blijf waarschijnlijk achterom kijken als ik ’s avonds alleen loop en ik zal mijn vriendinnen blijven vragen om even te appen wanneer ze thuis zijn. Ook zal ik mijn jongens blijven brengen als ik een route niet vertrouw, al weet ik dat ik ze niet overal tegen kan beschermen. Ik hoop vooral dat we de komende jaren ook wat vaker met jongens gaan praten over de dingen waar meisjes al van jongs af aan voor worden gewaarschuwd. Want als ik terugdenk aan al die adviezen die ik vroeger meekreeg, vind ik het eigenlijk best verdrietig dat ik er tientallen jaren later nog steeds rekening mee houd. En dat ik waarschijnlijk precies hetzelfde zou vertellen als ik een dochter had.
