Een tijdje geleden keken mijn ouders naar een huis in Aalsmeer. Het idee was dat ze wat dichter bij ons zouden wonen. Uiteindelijk ging het niet door en is het idee van de baan, maar het onderwerp komt toch nog regelmatig ter sprake. Vooral mijn vader roept af en toe: ‘Als jullie nou een vrijstaand huis kopen, kunnen wij in een tuinhuisje in de tuin.’
Dat was natuurlijk vooral een grap. Wij wonen (nog?) niet in een vrijstaand huis en mijn ouders hebben ook niet daadwerkelijk plannen om in een tuinhuisje te gaan wonen. Sterker nog: ze roepen nu vooral dat ze voor een paar maanden naar Spanje gaan, haha. Toch bleef het idee ergens hangen. Twee huizen dicht bij elkaar, of één huis met een beetje ruimte ertussen, is eigenlijk helemaal geen gek idee als je bedenkt dat het leven er over tien of twintig jaar heel anders uit kan zien.
Ouder worden
Mijn vader is net 65 geworden en mijn moeder wordt aankomende week 63. Dat zijn niet bepaald leeftijden waarop je normaal gesproken denkt aan mantelzorg. Ze hebben hun eigen leven, hun eigen huis en hun eigen plannen. Tegelijkertijd merk ik dat ik zelf steeds wat vaker verder vooruit kijk. Niet omdat er nu iets geregeld moet worden, maar omdat gezondheid en ouder worden nu eenmaal dingen zijn waar je op een gegeven moment rekening mee gaat houden.
Daarbij gaat het niet alleen om de vraag wie er later voor wie gaat zorgen. Minstens zo belangrijk is de vraag waar je eigenlijk wilt wonen als je ouder wordt. Een huis waar je al tientallen jaren woont kan vertrouwd en prettig zijn, maar misschien ook veel trappen hebben, een grote tuin die steeds meer werk wordt of een badkamer die minder praktisch is wanneer bewegen moeilijker wordt. Toen ze hier in Aalsmeer keken, opperde ik dan ook regelmatig dat ze de appartementen ook eens moesten bekijken, in plaats van alleen maar de grotere huizen. Want ja, ooit komt het moment dat het toch niet helemaal meer lekker werkt, om een huis met meerdere verdiepingen te hebben.
Langer zelfstandig wonen
Langer zelfstandig wonen begint daarom vaak al voordat er daadwerkelijk zorg nodig is. Soms zijn een paar aanpassingen in huis genoeg. Een slaapkamer en badkamer op de begane grond kunnen bijvoorbeeld een groot verschil maken. In andere gevallen kan verhuizen naar een gelijkvloerse woning een betere oplossing zijn. En er zijn ook situaties waarin het juist prettig is om dichtbij familie te wonen. Meergeneratiewoningen is daarvoor één van de mogelijkheden. Daarbij wordt een zelfstandige woonruimte geplaatst op het erf van een bestaande woning. Bijvoorbeeld in de tuin van een kind, zodat een ouder dichtbij woont, maar wel een eigen woning en eigen voordeur heeft. Het ‘tuinhuisje’, dus.
Dat eigen stukje zelfstandigheid vind ik eigenlijk een belangrijk onderdeel van het idee. Dichtbij wonen betekent namelijk niet automatisch dat je alles samen moet doen. Je kunt elkaar gemakkelijk helpen wanneer dat nodig is, maar iemand kan ook gewoon zijn eigen woonkamer, keuken en badkamer hebben en zijn eigen dag indelen. No way dat mijn ouders geholpen willen worden door ons. Ik denk eerder dat het andersom is: ‘mam, kun jij Maddox van school halen?’ Of: ‘oma, mag ik bij jullie eten?’ Haha.
Niet pas nadenken als er zorg nodig is
Een mantelzorgwoning kan interessant zijn wanneer er al een concrete zorgsituatie bestaat, maar het hoeft niet altijd pas zover te zijn. Er bestaat ook een meergeneratiewoning. Daarbij wordt juist vooruitgekeken naar een mogelijke toekomstige zorgvraag. Iemand kan nog grotendeels zelfstandig zijn, maar alvast nadenken over een woonvorm die later geschikt kan zijn. Dat maakt het mogelijk om rustig na te denken over wat iemand prettig vindt en welke oplossing bij de familie en de woning past. Dat vooruitkijken kan best verstandig zijn. Wanneer er plotseling veel zorg nodig is, moeten er soms in korte tijd allerlei beslissingen worden genomen. Waar kan iemand wonen? Wie kan helpen? Is het huidige huis geschikt? Moet er worden verhuisd of verbouwd? En hoeveel privacy wil iedereen eigenlijk houden?
Als je daar eerder over nadenkt, is er meer tijd om verschillende mogelijkheden naast elkaar te leggen.
Een meergeneratiewoning is niet voor iedereen hetzelfde
Een meergeneratiewoning is overigens niet automatisch voor iedere situatie de beste oplossing. De beschikbare ruimte, de woning en de wensen van degene die er gaat wonen spelen allemaal een rol. Ook praktische zaken zoals gemeentelijke regels en vergunningen zijn belangrijk om vooraf uit te zoeken. Daarnaast zijn familiewoningen iets anders dan een zorgwoning of aanleunwoning. Bij een zorgwoning ligt de nadruk doorgaans op wonen met zorg of ondersteuning in de nabijheid, terwijl een familiewoning vooral bedoeld is om iemand dichtbij een mantelzorger te laten wonen. Een aanleunwoning is weer een andere woonvorm, meestal in de buurt van een zorgcentrum.
De termen worden nogal eens door elkaar gebruikt, terwijl de mogelijkheden en voorwaarden kunnen verschillen. Wie zich hierin verdiept, doet er daarom goed aan eerst te kijken naar de daadwerkelijke woon- en zorgbehoefte en daarna pas naar de verschillende woonvormen.
Wat past bij de toekomst?
Voor wie zich aan het oriënteren is, kan het helpen om eerst eens op papier te zetten wat er eigenlijk nodig is. Wil iemand vooral kleiner en gelijkvloers wonen? Is de wens om dicht bij kinderen of andere familie te zijn? Is er nu al zorg nodig, of gaat het vooral om voorbereid zijn op de toekomst? En hoeveel zelfstandigheid en privacy wil iedereen behouden?
Dat zijn misschien geen vragen waar je op je 60e of 65e meteen mee bezig wilt zijn. Toch hoeft nadenken over later ook niet te betekenen dat je vindt dat iemand oud is of dat er op korte termijn iets staat te gebeuren. Het kan simpelweg betekenen dat je alvast weet welke mogelijkheden er zijn. Ik had me zelf nooit echt verdiept in meergeneratiewoningen. Het was voor mij vooral dat beeld van een huisje in de tuin. Inmiddels weet ik dat het onderwerp veel meer omvat. Het gaat uiteindelijk over de combinatie van wonen, zelfstandigheid en zorg dichtbij en over de vraag welke woonvorm op een bepaald moment het beste past.
Wie daar verder over wil lezen, kan op Mantelzorgwoningen.nl informatie vinden over onder meer meergeneratiewoningen, familiewoningen en zorgwoningen. Ook praktische vragen over de mogelijkheden en aandachtspunten bij zo’n woonvorm komen daar aan bod.
Voorlopig blijft het tuinhuisje bij ons gewoon een grap. Niemand is bezig met een fundering in de achtertuin en mijn ouders zijn voorlopig ook helemaal niet van plan om naast ons te komen wonen. Ze zijn zich nu aan het oriënteren om jaarlijks een paar maanden in het buitenland te vertoeven, dus in Aalsmeer in een tuinhuis is van de baan (‘Jammer, want ik wil wel elke middag eten bij oma!’). Maar als het onderwerp ooit weer ter sprake komt, weet ik in ieder geval dat er meer mogelijkheden zijn dan alleen het ouderwetse idee van ‘een huisje voor opa en oma in de tuin’
